Dialoogbijeenkomst Marktvisie 19 juni 2018: wetenschap ontmoet praktijk

Het juridisch kader biedt handelingsruimte!

Onder de titel ‘Het juridisch kader biedt handelingsruimte’ gingen Rijkswaterstaat en de markt opdinsdag 19 juni met elkaar in dialoog. Conclusie na een inspirerende bijeenkomst: ja, er is meer mogelijk dan we denken. Maar we moeten het wel durven.

Tijdens de dialoogbijeenkomsten ‘Wetenschap ontmoet praktijk’ brengt Rijkswaterstaat markt en overheden bij elkaar om van en met elkaar te leren. Daarbij houdt de wetenschap de aanwezigen –veelal afkomstig uit het midden- en topsegment – een spiegel voor. Tijdens de bijeenkomst op 19 juni, die plaatsvond bij Bouwend Nederland in Zoetermeer, was die eer weggelegd voor Chris Jansen, hoogleraar privaatrecht – met als voornaamste rechtsgebieden aanbestedingsrecht en (bouw)contractenrecht – aan de Vrije Universiteit. Zijn stelling: het juridisch kader biedt handelingsruimte. En daar kunnen Rijkswaterstaat en de markt beter gebruik van maken.

Risico’s dragen

Jansen stelt dat het juridisch kader uiteindelijk helemaal niet het probleem is. ‘Daar zit genoeg ruimte. Alleen moet je die ruimte wel benutten.’ Dat kan volgens de hoogleraar door binnen de juridische kaders goede proceskeuzes te maken. ‘We willen allemaal dat projecten op tijd, binnen budget en zonder gedoe worden afgerond. Dat zal helaas niet altijd lukken.’ Hoe komt dat? ‘Bij groteinfrastructurele projecten heb je pas na afloop 100% zekerheid over de gemaakte kosten. Maar we leggen het budget altijd al bij de start van het project – bij het tekenen van de contracten – vast.Daarbij maken we allerlei afspraken over mogelijke risico’s en voor wie die zijn. Tegelijkertijd maken we geen afspraken over het handelen bij problemen. Treden die op, dan proberen we die bij de ander op het bord te schuiven.’

Durf

De hoogleraar pleit dan ook voor een paradigmashift. ‘Overheid en markt moeten veel meer energie steken in het maken van goede afspraken over de inrichting van de samenwerking. Het liefst zo vroeg mogelijk – in de pre-tenderfase. Als je dan goede keuzes maakt over het contracteringsproces, heb je al een wereld gewonnen.’ Daar is wel durf voor nodig. ‘Het gaat niet meer om jouw probleem versus mijn probleem, maar om gezamenlijke risicobeheersing. Dit geeft overheid en markt een prikkel om elkaar te helpen en informatie te delen. Dat is wennen. Dat is spannend. Maar weet dat het kan, datdie ruimte er is binnen de juridische kaders.’ De hoogleraar stelt dat we op een kruispunt staan. Hij roept daarom op tot eendrachtige samenwerking. ‘Opdrachtgevers moeten zich laten helpen door hun opdrachtnemers. En opdrachtnemers moet bereid zijn hun opdrachtgevers te helpen. Doen we niets, dan worden we overreden. We moeten werk maken van het nieuwe paradigma.’

Voorbeeldrol

Daarna is het aan ‘de praktijk’ om te reageren op het betoog van Jansen. Jessie van der Linden, directeur inkoop en contractmanagement grote projecten en onderhoud bij Rijkswaterstaat, stelt dat het zaak is de vertrouwde manier van werken los te laten. ‘We moeten ons kwetsbaar durven opstellen door de markt te vragen ons te helpen. Dat zijn we niet gewend, dus dat is spannend.’ Theo Winter, lid Raad van Bestuur bij Dura Vermeer, zoekt het bij zichzelf. ‘In het kader van de Marktvisie hebben we intern een aantal sessies georganiseerd, waarbij we niet alleen met onze opdrachtgevers in gesprek gingen, maar ook met onze eigen opdrachtnemers. Dat was een eyeopener: als wij van Rijkswaterstaat vragen om te werken volgens het gedachtegoed van de Marktvisie, moeten wij dat ook uitdragen naar onze opdrachtnemers. Ook wij hebben een voorbeeldrol.’

Winst

Ook de aanwezigen krijgen de kans te reageren op het verhaal van Jansen. Er is veel herkenning. ‘We hebben het altijd over het level playing field. In dat kader zou ik Rijkswaterstaat willen oproepen om in de tenderfase meer informatie te delen met de markt.’ Daarop komt als reactie: ‘Het is zeker goedom informatie met elkaar te delen. Maar dan wil ik ook een oproep doen aan de markt om de kaarten niet voor de borst te houden, maar meer informatie te delen met Rijkswaterstaat.’ Eenandere reactie: ‘Op informeel niveau voeren we al veel gesprekken met elkaar. De kunst is hiervangebruik te maken.’ Hoogleraar Jansen vult aan: ‘Praat niet alleen met elkaar over de beste technische oplossing, maar durf ook het gesprek te voeren over mogelijke problemen en oplossingen, over risicobeheersing en het proces om tot een goed contract te komen. Daar zit de winst.’

Drie momenten

Na het eerste plenaire deel gaan de aanwezigen in kleinere groepen met elkaar in gesprek. Tijdens deze rondetafelgesprekken staan drie momenten centraal: de pre-tenderfase, de tenderfase en de uitvoeringsfase. Er worden geanimeerde gesprekken gevoerd over de belemmeringen en kansen van het juridisch handelskader, over hoe het juridisch kader beter kan worden benut en wat mensen hieraan zelf kunnen bijdragen. Aan het eind van de bijeenkomst volgt een plenaire terugkoppeling. Een van de inzichten is dat de pre-tenderfase anders moet worden ingestoken. ‘Projecten zouden vier tot vijf jaar vroeger in de markt moeten worden gezet. Dan heb je echt de tijd ommaatschappelijke opgaven, bedreigingen, kansen en risico’s gezamenlijk in kaart te brengen en hier goede afspraken over te maken.’

Grijs gebied

Een inzicht voor de tenderfase is openheid. ‘In contracten zit vaak een grijs gebied. Alle partijen zijnzich hiervan bewust, maar durven hier niet het gesprek over te voeren. Langzaam lijkt hier wel een kentering in te komen. Onze stelling is dan ook: als je geeft, krijg je ook meer terug.’ Ook bij derealisatiefase is het inzicht dat de traditionele manier van denken – nooit je fouten toegeven – doorbroken moet worden. ‘We moeten van escalatie naar alliantie, van wantrouwen naarvertrouwen. Hoe kunnen we dit bereiken? Een optie zou zijn om iedereen die bij dit procesbetrokken is een training aan te bieden.’

Wij-zij-denken

Een ander inzicht dat wordt gedeeld, gaat over het ‘wij-zij-denken’. ‘Tijdens ons rondetafelgesprek ontstond er even zo’n moment, dat we in de wij-zij-modus schoten. Dat was best spannend, maar in plaats van het daarover te hebben – het te benoemen – gingen we terug naar de inhoud, naar veilig terrein. Ik vond dat jammer.’ Volgens Jessie van de Linden raakt dit inzicht de kern van de Marktvisie.‘Over de inhoud praten lukt ons wel. Maar gaat het om het veranderen van houding en gedrag, dan

wordt het spannend. Maar juist daarover moeten we met elkaar het gesprek aangaan: hoe doen wehet met elkaar?’. Theo Winter sluit zich hierbij aan: ‘We moeten veel meer het “dappere gesprek”met elkaar durven voeren. En daarnaast: deel ook met elkaar wat goed gaat. Daar kunnen we veelvan leren.’ Wetenschapper Chris Jansen stelt dat hij verrast is door het feit dat zijn ‘probleemanalyse’zo herkend werd door de aanwezigen. ‘Tegelijkertijd ben ik ook wel een beetje onthutst. Want: dit is niet nieuw. Hier hebben we het met z’n allen al jaren over. Daarom vraag ik me af: hoe gaan weverder? Gaan jullie hier echt mee aan de slag of gaat iedereen morgen weer over tot de orde van de dag en mag ik over 5 jaar hetzelfde verhaal komen vertellen?’

Kruispunt oversteken

Aline Arends sluit de bijeenkomst af met haar eigen inzicht. ‘Mijn eerste impuls na zo’n bijeenkomstis dat ik het op me in laat werken, ga nadenken en met een voorstel kom voor hoe we verder moeten gaan. Maar vanavond heb ik geleerd dat opdrachtgevers om hulp moeten durven vragen. Daarom stel ik nu de vraag: wie gaat er, net als ik, aan de slag om de opbrengst van vanavond verder te brengen, zodat we over 5 jaar dit kruispunt zijn overgestoken. Ik doe dit graag samen. Mail mij via marktvisie@rws.nl.’ Daarnaast stelt Arends voor om – aansluitend op de woorden van Chris Jansen –over 5 jaar opnieuw een bijeenkomst te organiseren. ‘Laten we dan in dezelfde setting bij elkaarkomen. We nodigen Chris uit om te vertellen over hoe we het kruispunt zijn overgestoken, over wat we hebben gedaan om de paradigmashift voor elkaar te krijgen.’

Wil je de bijeenkomst nog eens terugkijken? Bekijk hier het videoverslag!

2018-06-28T09:34:16+00:0028-06-2018|